سوگیری خودخواهی؛ چرا همیشه خود را بیتقصیر میدانیم؟
اثر خودخواهی، که به عنوان سوگیری خودخواهی نیز شناخته میشود، یک سوگیری شناختی است که در آن افراد تمایل دارند موفقیتهای خود را به عوامل درونی مانند تواناییها، تلاش یا شخصیت خود نسبت دهند، در حالی که شکستها را به عوامل بیرونی مانند شانس، افراد دیگر یا شرایط موقعیتی نسبت میدهند. این سوگیری با اطمینان از اینکه نتایج مثبت اعتماد به نفس را افزایش میدهند، در حالی که نتایج منفی به آن آسیب عمیقی نمیرسانند، به حفظ و افزایش عزت نفس کمک میکند.
چرا موفقیتها را مال خود و شکستها را تقصیر دیگران میدانیم؟
ما به دلیل یک پدیده روانشناختی به نام سوگیری خودخواهی، تمایل داریم موفقیتهایمان را به خودمان و شکستهایمان را به دیگران نسبت دهیم.
این سوگیری با گرفتن اعتبار شخصی برای نتایج مثبت و در عین حال، انداختن تقصیر نتایج منفی به گردن عوامل خارجی یا افراد دیگر، به محافظت و افزایش عزت نفس و ارزش خود کمک میکند.
سوگیری خودخواهی شامل موارد زیر است:
- نسبت دادن موفقیتها به عوامل درونی مانند توانایی، تلاش یا شخصیت (“من موفق شدم چون با استعداد هستم”).
- نسبت دادن شکستها به شرایط بیرونی، شانس یا افراد دیگر (“من شکست خوردم چون شرایط ناعادلانه بود” یا “شخص دیگری باعث مشکل شد”).
این گرایش با خطای اساسی نسبت دادن در تضاد است، جایی که ما هنگام قضاوت در مورد رفتارهای دیگران، ویژگیهای شخصیتی را بیش از حد مورد تأکید قرار میدهیم، اما اغلب علل موقعیتی را بیشتر برای خودمان در نظر میگیریم. این سوگیریها در کنار هم به حفظ یک تصویر مثبت از خود کمک میکنند، اما میتوانند واقعیت و درک بین فردی را تحریف کنند.
مهارت حل مساله برای موفقیت و پیشرفت
به عنوان مثال، اگر کسی در یک پروژه موفق شود، ممکن است بگوید که به دلیل سخت کار کردنش بوده است، اما اگر شکست بخورد، ممکن است دستورالعملهای ضعیف یا یکی از اعضای تیم که همکاری نمیکند را سرزنش کند. این الگوی انتساب، اعتماد به نفس و انگیزه را افزایش میدهد، اما میتواند مسئولیتپذیری و یادگیری تطبیقی را نیز کاهش دهد(منبع)(منبع)(منبع).
نمونههای اثر خودخواهی در زندگی کاری
- سرزنش عوامل خارجی برای دیر رسیدن: کارمندی دیر میکند و به جای اذعان به اینکه میتوانست زودتر محل سکونت را ترک کند، ترافیک سنگین یا ساعت زنگدار معیوب را مقصر میداند.
- کسب اعتبار برای موفقیت تیم اما سرزنش دیگران برای شکستها: مدیران ممکن است نتایج مثبت را برجسته کنند و شکستها را به اعضای تیم نسبت دهند و از مسئولیت نتایج ضعیف اجتناب کنند.
- نادیده گرفتن مسئولیت شخصی در بازخورد منفی: کارمندانی که ارزیابیهای منفی دریافت میکنند، ممکن است به جای در نظر گرفتن چگونگی بهبود خود، همکاران یا عدم حمایت را سرزنش کنند.
- تغییر مقصر برای شکستهای پروژه: مدیران پروژه ممکن است در صورت شکست پروژهها، نقصهای ارتباطات سازمانی یا سایر بخشها را به جای نظارت خود سرزنش کنند.
- توجیه نتایج ضعیف آموزش: شرکتکنندگانی که در آموزش عملکرد ضعیفی دارند، ممکن است به جای عدم آمادگی یا تلاش خود، ارائه مربی را سرزنش کنند.
- نسبت دادن موفقیت استخدام به مهارتهای خود اما سرزنش عوامل خارجی برای رد شدن: کارمندان یا کاندیداها خود را مسئول استخدام شدن میدانند در حالی که فرآیندهای ناعادلانه یا مدیران را برای رد شدن سرزنش میکنند.
- بیاعتنایی به انتقاد با سرزنش شرایط بد: کارگران تمایل دارند علت کاستیهای خود را بیرونی جلوه دهند تا از عزت نفس خود محافظت کنند و از پاسخگویی اجتناب کنند.
- ایجاد محیطهای کاری سمی: سوگیری خودخواهانه میتواند اعتماد و صراحت را کاهش دهد و با تقویت ذهنیت سرزنش و قربانی، رشد شخصی و تیمی را متوقف کند(منبع)(منبع)(منبع).
شتابزدگی چیست و چه تاثیری در رشد و موفقیت دارد؟
این مثالها نشان میدهند که چگونه سوگیری خودخواهانه بر روابط محل کار، پاسخگویی و عملکرد تأثیر میگذارد و اغلب همکاری و توسعه را تضعیف میکند(منبع)(منبع)(منبع).
نمونههایی از سوگیری خودخواهانه در زندگی شخصی عبارتند از:
- رانندگی: وقتی رانندگیتان خوب است، آن را به مهارت خود نسبت میدهید؛ اگر تصادف یا جریمه شود، مقصر را «رانندههای دیگر» یا «هوا بارانی بود» میدانید.
- روابط عاطفی: اگر رابطه خوب پیش برود، میگویید «بهخاطر شخصیت مسئول و مهربان من است»؛ اگر دعوا شود، آن را به «استرسهای شریک» یا «شرایط بیرونی» نسبت میدهید.
- سلامتی و ورزش: کاهش وزن را به انضباط و اراده خود نسبت میدهید؛ افزایش وزن را به ژنتیک/هورمونها/مشغله کاری.
- امور مالی شخصی: سود سرمایهگذاری را «تحلیل دقیق و هوشمندی خودم» میدانید؛ ضرر را به «بازار دستکاری شد»، «خبر غیرمنتظره»، یا «مشاوره بد».
- تحصیل و یادگیری: اگر در یک آزمون یا یادگیری مهارت (مثلاً گیتار) موفق شوید، آن را به استعداد و تلاش خود نسبت میدهید؛ اگر نتیجه بد شود، «استاد بد»، «منابع ناقص»، یا «سروصدای کلاس» را مقصر میدانید.
- والدگری: موفقیتهای فرزند را به سبک تربیتی خود نسبت میدهید؛ بدرفتاری یا افت تحصیلی را به محیط مدرسه، دوستان یا رسانهها.
- کارهای خانه: مرتب بودن خانه را به مسئولیتپذیری خودتان نسبت میدهید؛ بههمریختگی را به «همخانهها» یا «مهمانها».
- وقتشناسی: سر وقت رسیدن را به برنامهریزی خوب خودتان نسبت میدهید؛ دیر رسیدن را به «ترافیک»، «مترو خراب شد»، یا «تماس کاری غیرمنتظره».
- بازی و رقابت: برد را به مهارت و تمرین خود نسبت میدهید؛ باخت را به بدشانسی، داوری ناعادلانه، یا شرایط زمین.
- تغذیه و خودکنترلی: رعایت رژیم را به اراده و خودکنترلی نسبت میدهید؛ پرخوری یا «چیتمیل» را به فشار جمع دوستان یا مناسبتها(منبع)(منبع).
روشهای افزایش خودآگاهی
- درخواست بازخورد: از دوستان، همکاران یا مربیان مورد اعتماد خود در مورد رفتار، نقاط قوت و زمینههای رشد خود، نظرات صادقانه دریافت کنید. دیدگاههای بیرونی به آشکار شدن نقاط کور کمک میکنند.
- نقاط قوت و ضعف را تشخیص دهید: به طور منظم در مورد تواناییها و محدودیتهای خود تأمل کنید تا دیدگاهی متعادل از خود ایجاد کنید که از بهبود و پذیرش خود پشتیبانی میکند.
- خوداندیشی منظم: روزانه 10 تا 15 دقیقه را صرف تأمل در مورد افکار، احساسات و اعمال خود کنید. نوشتن خاطرات یا یادداشتهای صوتی میتواند بینشها و الگوهای رفتاری و خلقی را ثبت کند.
- گفتگوی درونی خود را زیر نظر داشته باشید: به گفتگوی درونی خود توجه کنید. افکار منفی یا انتقادی را با افکار مثبت و سازنده جایگزین کنید تا خودآگاهی سالمتری را ارتقا دهید(منبع)(منبع).
- ذهن آگاهی و مدیتیشن را تمرین کنید: تمرینات ذهن آگاهی، آگاهی از تجربیات لحظه حال را افزایش میدهد و به مشاهده افکار و احساسات بدون قضاوت کمک میکند و درک عمیقتری را پرورش میدهد.
ذهن آگاهی ✔️ 11 تکنیک روانشناسی
- شناسایی محرکهای عاطفی: توجه کنید که چه موقعیتها یا افرادی احساسات قوی را برمیانگیزند و دلیل آن را بررسی کنید و خودآگاهی عاطفی را افزایش دهید.
- یک جدول زمانی زندگی ترسیم کنید: ترسیم رویدادهای مهم زندگی میتواند چشماندازی ارائه دهد و به شناسایی مضامین یا الگوهای مؤثر بر رفتار فعلی کمک کند.
- اهداف را برای مقاومت در برابر وسوسههای کوتاهمدت تعیین کنید: تمرین ارضای به تأخیر افتاده، خودکنترلی و آگاهی از تکانهها را ایجاد میکند.
- رویکردهای اجتماعی: در گفتگوهای معنادار با افراد مورد اعتماد در مورد ارزشها و تجربیات شرکت کنید تا بازخورد بگیرید و درک عمیقتری داشته باشید.
- از ابزارها و برنامههای دیجیتال استفاده کنید: نکات هدایتشده و چالشهای خودآگاهی، تمرین روزانه و ردیابی پیشرفت را پشتیبانی میکنند(منبع)(منبع)(منبع).
ترکیب این استراتژیها، خودآگاهی قویتر، تنظیم عاطفی و رفتار اصیل را پرورش میدهد.
ارتباط با ما
هم اکنون می توانید از طریق تماس و رزرو وقت از طریق شماره های 02122354282 و 02188422495 با ما در ارتباط باشید. به وسیله موبایل از طریق شماره های 09035673050 و 09108347597 با روش های درمانی نوین روانشناسی درمان خود را آغاز کرده. و یا اگر روانشناس هستید در دوره های آموزشی ما شرکت کنید.
